اورگنج، يك واژهنامهٴ مفصل عبري ـ فارسي واژههاي تورات و آثار مربوط به ترجمهٴ
تورات و مدرش را تأليف كرد. بيشتر آن به عبري نوشته شده، ولي حاوي توضيحاتي به فارسي (زبان مادري موٴلف) و عربي، همه به خط عبري است. اين كتاب
سِفِر هه ـ مليظه (كتاب ملاحظات) نام دارد، ولي در يك ضميمهٴ فارسي آنرا
سِفِر آگرُن1 و تفسير كَـل دَبَـر ناميده. اين كتاب شامل حدود 18000 ماده است كه بهترتيب الفبايي عبري مرتب شده است. سليمان از ريشههاي ثلاثي اطلاع درستي نداشت و معلومات نحوياش كهنه بود، ولي عليرغم آن و ساير ضعفهاي كارش، واژهنامهٴ او داراي ارزش بسيار زيادي است. از جمله منابعي كه موٴلف ذكر ميكند،
كتاب اسرار و كتاب آصف (يعني
كتاب پزشكي آصف يهودي (دهم ـ 2) است، براي نام گياهان و غيره.
علاوهبر زبانهايي كه قبلاً ذكر شد، اين واژهنامه حاوي واژههاي تركي، يوناني و رومي (بيشتر ايتاليايي) است. واژههاي سامي احتمالاً از رشي (كه او را سليمان فرنگي مينامد) و ناتان بن يحيئيل اقتباس شده است. جالبترين جنبهٴ اين
واژهنامه واقعگرايي آن است، كه موٴلف نهتنها با واژهها، بلكه با خود اشيا نيز آشناست. او از ((سرزمين ايغور و ختا)) ديدار كرده است و در آنجا يك معبد بودايي (لامايي) ديده و شاهد استفاده از تلمبه براي انتقال مايعات بوده است. بيشاز هزار واژهٴ داده شده به اهتمام سليمان از واژههاي
ترگوم، تلمود و مدرش ساقط شده است؛ برخي از آنها فقط اشتقاقهاي واژههاي موجود است، ولي برخي ديگر داراي ريشهٴ عبري هستند، يا از كلمات سرياني، يوناني يا عربي اخذ شدهاند؛ برخي ديگر را اصلاً نميشود شناخت.
يكي از مأخذهايي كه سليمان ذكر كرده Dibra ha-yamim be-bayit sheni نام دارد، كه ظاهراً همان
تاريخ يهودي ((يوسيپون))،2 يا اقتباسي از همان است.
عـربـي
ابـن آجُـروم
ابو عبدالله محمد بن محمد بن داود صنهاجي، معروف به ابن آجروم، نحوي مراكشي (متوفا 1323م / 723 ه ق). ابن آجروم در سال 1273 ـ 1274م/673 ه ق در فاس زاده شد. اجدادش بربر بودند و صنهاجي منسوب به قبيلهٴ بربر صنهاجه است؛ آجروم واژهاي بربري به معني فقير است و نخست به جد او داود داده شده.